PUBLIKACJE NAUCZYCIELI

ZOFIA WOŁCZAŃSKA nauczyciel-wychowawca nauczania zintegrowanego ZSS w Rymanowie Zdroju

1. Potrzeby społeczne dzieci przewlekle chorych

2. Rola rodziny w wychowaniu dziecka

 

SOCJALIZACYJNA FUNKCJA RODZINY W WYCHOWANIU DZIECKA

Założenie rodziny stawia cele do których zmierza życie i działalność rodzinna oraz zadania, jakie pełni rodzina na rzecz swych członków zaspokajając ich potrzeby. Rodzina pełni wiele funkcji a wszystkie sprowadzają się w swej treści do bogatej sfery działań i oddziaływań społecznych, realizowanych w różnym zakresie w zależności od stopnia rozwoju społeczno-organizacyjnego społeczności ludzkich. Utrzymywanie ciągłości rodziny wysuwa się na czoło we wszystkich analizach funkcji rodziny. Rodzina jest grupą w której wydawane jest na świat potomstwo, dostarczanie społeczeństwu nowych członków. W rodzinie ma też miejsce przekazywanie każdemu nowemu pokoleniu dziedzictwa kulturowego inaczej wprowadzania nowych pokoleń w normy życia zbiorowego.

Proces ten rozpoczyna się już od najwcześniejszego okresu życia dziecka i dokonuje się jednocześnie w sferze; biologiczno-popędowej, psychiczno- uczuciowej, społeczno-kulturowej i świadomości moralnej. W sferze biologiczno-popędowej rodzina wyznacza kształt osobowości dziecka przez zapewnienie mu opieki aż do momentu usamodzielnienia się. W sferze psychiczno-uczuciowej rola rodziny sprowadza się do ustawicznego oddziaływania na psychikę dziecka poprzez bezinteresowność i ofiarność pozostawia to głębokie ślady w psychice dziecka. W trakcie tych oddziaływań nawiązują się i stale umacniają więzi emocjonalne łączące dziecko z rodziną. Nie pozostaje to bez związku z procesem jego późniejszego przystosowania społecznego. To właśnie w rodzinie dziecko znajduje pierwsze możliwości uzewnętrznienia swych potrzeb uczuciowych poprzez zwierzanie się, okazywanie zaufania, szukanie rady i pomocy, wyrażanie swych obaw i niepokojów. W społeczno-kulturowej rodzina socjalizuje jako mała grupa rządząca się regułami i normami przyjętymi w danym społeczeństwie.

Współpraca w rodzinie, współdziałanie, poszanowanie praw drugich, wyrzeczeniu i ofiarności ułatwia czy wręcz umożliwia przystosowanie do życia w innych grupach i szerszych zbiorowościach. Rodzina jest zatem środowiskiem decydującym o tym, w jakiej formie dokona się późniejsze wejście człowieka w społeczeństwo. Sposób i formy owego wejścia w życie społeczne uzależnione są od tego, na ile człowiek jako dziecko poznaje i internalizuje wartości społeczne, tradycje, obyczaje przyjęte w tym społeczeństwie, na ile nauczy się stosować do uznanych w społeczeństwie wzorów postępowania i działania.

Rodzina więc to inaczej odbicie szerszego społeczeństwa. Udział człowieka w kulturze społeczeństwa, formy i zakres tego udziału określane są w szerokim zakresie konsumpcji kultury w jego rodzinie od urodzenia. Stosunki panujące w rodzinie, swoista subkultura środowiska domowo-rodzinnego obejmująca także organizację gospodarstwa domowego oraz codzienny tryb życia poszczególnych członków rodziny i rodziny jako całości. Wszystko to ma doniosły wpływ na kształt wyobrażeń dziecka o stosunkach międzyludzkich, na jego postawy, a więc w sumie na kształtowanie jego osobowości. Proces rozwoju osobowego dziecka przebiega w atmosferze panujących w środowisku rodzinnym norm, reguł i zasad moralnych, ogólnych w swych założeniach ale konkretyzowanych przez oddziaływania rodziców na dziecko. Rodzice uosabiają dla dzieci jedynie słuszne wzory postępowania, najwyższe wartości i pod ich wpływem kształtują się pojęcia etyczne, a także religijne. Normy moralne rodziców zazwyczaj decydują o późniejszej postawie życiowej dziecka. Systemy wartości reprezentowane przez rodziców stanowią dla dzieci swiosty kodeks norm określających, co dobre, a co złe, co wolno, a czego nie należy czynić.

Proces socjalizacji w rodzinie zaczyna się od najmłodszych lat życia i zależny jest od wartości kulturowych rządzących zachowaniami członków rodziny, kultury języka środowiska domowego, poziomu moralnego domowników, ich dązeń estetycznych, celów życiowych, wzorów sukcesu życiowego, ich orientacji światopoglądowych, postaw wobec pracy, nauki, obowiązków życiowych wobec drugiego człowieka i jego potrzeb itp.. W efekcie tych oddziaływań jednostka zostaje przysposobiona do pełnienia ról społecznych związanych z płcią, ról rodzinnych i zawodowych, ról związanych z członkostwem w określonych grupach i instytucjach, ról związanych z przynależnością do kręgów koleżeńskich i towarzyskich.

Istota procesu socjalizacji rodzinnej sprowadza się naśladownictwa zachowań najbliższego otoczenia rodzinnego, przyswajania przez wychowanków określonego systemu norm i wartości akceptowanych w rodzinie i w szerszej społeczności oraz kontroli społecznej, która polega na nagradzaniu zachowań pożądanych i represji zachowań niepożądanych.

Przebieg tego procesu ułatwia fakt charakteru grupy socjalizującej, która oparta jest na więzi osobistej i bezpośrednich kontaktach kształtujących silną świadomość przynależności grupowej. Z owego poczucia przynależności do rodziny płynie poczucie wspólnoty celów i ideałów życiowych oraz świadomość uzależnienia w realizacji celów we wcielaniu w życie wspólnych ideałów.

Rodzice nie zawsze zdają sobie sprawę z rzeczywistych skutków swych oddziaływań socjalizacyjnych. Proces wychowania nie zawsze jest procesem racjonalnym, to znaczy podporządkowanym ideałom wychowawczym opartym na pedagogicznej refleksji i wiedzy o współzależności zjawisk; często nie jest to proces planowy i metodyczny. Dla zachowania bowiem cechy metodyczności i planowości procesu socjalizacji potrzeba, aby rodzice dobierali należne formy opieki nad dzieckiem, stosowali odpowiednie wymagania i sposoby przystosowania dziecka do samodzielnego życia, ustawicznie kontrolowali wyniki swych oddziaływań socjalizujących, a przede wszystkim potwierdzali te oddziaływania własnym konstruktywnym przykładem.


Zofia Wołczańska