OBRAZ WŁASNEJ OSOBY DZIECI I MŁODZIEŻY PRZEWLEKLE CHOREJ.

                                                                                                                         

Publikacja II

 

     Monotonia życia dzieci chorych i ich osamotnienie sprawiają , że czują się one często na marginesie społeczeństwa .Przeżywają znacznie intensywniej i głębiej niż dzieci zdrowe , radość ,smutek , nadzieję. Zdolność do intensywnego przeżywania uczuć radości i smutku jest zwykle cechą osobowości dzieci przewlekle chorych . Wydawałoby się , że cechy te świadczą o pewnym przewrażliwieniu, jednak są one spowodowane faktem ,że dzieci te mają dużo czasu na analizowanie przeżyć związanych z ich chorobą. Spłycenie uczuć jest bowiem najczęściej spowodowane nadmiarem bodźców , przy równoczesnym ograniczeniu czasu i szybkim tempie życia.

    Posiadanie właściwego obrazu siebie jest sprawą istotną dla wszystkich ludzi

Nie tylko chorych . Obraz samego siebie , sposób w jaki jednostka postrzega własną osobę jest niezwykle ważnym czynnikiem kształcącym jej przyszłe postępowanie. Jest on niezbędny do tego , by dorastający człowiek mógł porównać swoje zachowanie z zachowaniem innych ludzi , oceniać je i korygować . Szczególnie istotna jest adekwatność obrazu samego siebie do rzeczywistości a więc umiejętności realnego oceniania własnych zalet i wad , możliwości i braków.

     Obraz siebie danej osoby w dużej mierze decyduje o jej samopoczuciu i stosunku do otaczającego świata. Jest jednym z elementów osobowości , pewnym zbiorem lub organizacją cech, które jednostka uznaje za swoje własne.

      Obraz siebie można określić jako zorganizowany zespół cech , których jednostka nauczyła się na podstawie wcześniejszych i aktualnych doświadczeń  uznawać za własne , pełniący funkcję integracji i stabilizacji struktury osobowości i zapewniający jej względną trwałość i powtarzalność zespołów schematów zachowań .( Siek, 1986 ).

       Z obrazem siebie związane jest pojęcie samooceny , wnoszące do niego emocjonalny stosunek do oceny samego siebie. Struktura obrazu własnej osoby pozwala wyróżnić poczucie własnego ja , ja – świadome i ja – idealne, które dotyczą:

     - własnego wyglądu i fizycznych możliwości

     - własnych umiejętności i zdolności , postaw potrzeb

     - swojej pozycji wśród innych ludzi , oraz tego co danej jednostce należy się od innych.

       Obraz siebie jest nazywany samowiedzą , która stanowi zbiór sądów i wyobrażeń na temat własnego wyglądu zewnętrznego , charakteru , dojrzałości emocjonalnej, stosunków stosunków innymi czy aspiracji życiowych.

       W odniesieniu do dzieci przewlekle chorych warto uwzględnić funkcje jakie spełnia obraz siebie – reguluje , kontroluje i kieruje zachowaniami danej osoby , determinuje jej stosunek do otoczenia , pobudza do działań określa poziom stawianych sobie celów , czyli wyznacza poziom aspiracji i jest ważnym czynnikiem określającym natężenie motywacji. Skoro osoby niepełnosprawne mają żyć w otwartej społeczności i rozwiązywać wiele codziennych problemów, winny mieć adekwatny obraz siebie. Od obrazu siebie zależy bowiem w dużej mierze to czy jednostka podejmie pewne działanie , czy też zrezygnuje z obawy przed niepowodzeniem.

      U dzieci przewlekle chorych zaburzenie obrazu własnej osoby powoduje zwykle zaniżenie własnej samooceny , co zmniejsza ekspansję działania wywołuje obniżoną aktywność aktywność przyhamowuje dynamizm wewnętrzny. Dzieci te zwykle przejawiają postawę bierną, wyczekującą, są niezdecydowane i niepewne w sytuacjach zadaniowych. Szczególne trudności w kształtowaniu prawidłowej samooceny mają dzieci dotknięte chorobą postępującą. Stałe lub okresowe nasilenie się negatywnych zmian w zdrowiu samopoczuciu i często sprawności fizycznej tych dzieci wyzwala w nich poczucie zagrożenia i dezorientuje ich w tym jakie wartości prezentują. Trudno w nich ukształtować w miarę stabilny system przekonań , wyobrażeń wyobrażeń aspiracji , poczucie bezpieczeństwa wśród innych. Dzieci te mają świadomość narastającej niepełnosprawności i żyją w ciągłym zagrożeniu.

      Każda choroba jest czynnikiem zaburzającym naturalną równowagę biologiczną i psychiczną człowieka. Powoduje oprócz dolegliwości somatycznych poczucie bezradności niepokoju i lęku. Nawet najlżejsza dolegliwość somatyczna wywołuje wzmożenie napięcia emocjonalnego, zwiększenie pobudliwości psychoruchowej, bądź też apatię,drażliwość , zmniejszenie odporności na frustrację.

       Na podstawie badań , obserwacji można sformułować pewne wnioski , które pomocne będą nauczycielowi – wychowawcy w pracy z dziecmi:

1.     Stworzenie atmosfery zrozumienia i życzliwości w sanatorium poprzez kształtowanie dobrej atmosfery współżycia między dziećmi , umiejętne rozwiązywanie sytuacji konfliktowych , rozwijanie zdolności empatycznego rozumienia innych ludzi i prospołecznego zachowania się wobec innych.

2.     Oddziaływanie na sferę emocjonalną i samopoczucie dzieci:

         -    częste prowadzenie z dziećmi rozmów indywidualnych i w małych

              grupach na tematy najbardziej je absorbujące , łagodzenie w czasie tych

              tych rozmów ich niepokoju czy lęku związanego z chorobą przewlekłą

              ( postępującą ).

          -   wzmacnianie w rozmowach z dzieckiem jego poczucia bezpieczeństwa,

              które zagrożone jest chorobą, co wpływa również negatywnie na obraz

              własnej osoby , stwarzać takie sytuacje , w których odnosiłyby one

              rzeczywiste sukcesy , ale jednocześnie potrafiły jednakowo oceniać

              swoje zalety,

         

            - inicjowanie takich zabaw zajęć , które absorbują uwagę dzieci,

              rozwijają ich zinteresowania , dostarczają przyjemnych przeżyć,

              wzmacniają ich aktywność aktywność dobre samopoczucie ,

              zaspokajają ich potrzeby , pozwalają zapomnieć o chorobie , czują się

              komuś potrzebne przez co samoocena u nich wzrasta.    

          3.Wychowawcy placówek leczniczo – wychowawczych mając większe

              możliwości osobistego oddziaływania na wychowanków , powinni

             stwarzać jak najlepsze warunki do pozytywnego kształtowania się

             obrazu własnej osoby.

W literaturze zajmującej się genezą obrazu siebie występuje zgodność , że jego  kształtowanie dokonuje się na podstawie własnych doświadczeń jednostki oraz postaw wobec niej przejawianych przez innych ludzi. Wyobrażenia jakie ma dana osoba na swój temat , wywierają duży wpływ na jej emocjonalną równowagę i należą do czynników determinujących jej funkcjonowanie społeczne. Podsumowując , można stwierdzić że w oddziaływaniu terapeutycznym należy w zasadniczy sposób zmienić podejście do dziecka , rozpoczynając działalność od rozpoznania i zdiagnozowania jego potrzeb psychologicznych oraz problemów przeżyć emocjonalnych.